Cultuur & Geschiedenis

De Caquetio (ook Caiquetio gespeld) waren de inheemse Arawak-sprekende volkeren die Curaçao, Aruba en Bonaire bewoonden voor het Europese contact, en de westelijke Venezolaanse kust. Ze leefden op de eilanden ongeveer 4.000 jaar, ondersteund door visserij, landbouw (mais, maniok, bonen) en handel met het Venezolaanse vasteland. Caquetio-rotskunst bij de Hato Caves en elders dateert uit ongeveer 500 n.Chr. De naam 'Curaçao' zelf zou kunnen komen van een Caquetio-woord; veel plaatsnamen (Banda Abou, Boca, verschillende stranden) zijn van Caquetio-oorsprong.

Chichi zijn weelderige vrouwelijke keramische sculpturen gecreëerd door Curaçaose kunstenaar Serena Israel sinds 2001. De figuur vertegenwoordigt de warme, beschermende oudere zus of familie-matriarch — chichi betekent 'grote zus' in Papiamentu. Elk stuk wordt met de hand beschilderd in Israels studio in Landhuis Brievengat met felle kleuren en Caraïbische motieven. De sculpturen variëren van kleine souvenirs (€20-30) tot levensgrote figuren (€500+) en zijn Curaçaos meest herkende moderne volkskunst-symbool geworden.

De kleurrijke pastel-gevels dateren uit 1817, toen Gouverneur-Generaal Albert Kikkert decreteerde dat de eerder witgekalkte gebouwen in verschillende kleuren werden geverfd. De officiële verklaring destijds: de felle zon weerkaatste op witte muren gaf Kikkert chronische migraines. Locals ontdekten later dat Kikkert een financieel belang had in een verffabriek, wat het decreet beïnvloed kan hebben. Wat de reden ook was, de kleuren bleven — de huidige pastel-okers, -blauws, -groens en -roze worden beschermd door de UNESCO-aanwijzing.

Curaçao Liqueur is de beroemde sinaasappelsmaak Caraïbische likeur geproduceerd uit de gedroogde schil van de laraha — een bittere lokale citrus afstammend van Spaans-geïntroduceerde Valencia-sinaasappels die zich aanpasten aan het droge klimaat van Curaçao. De originele echte Curaçao wordt gemaakt door Senior & Co in Landhuis Chobolobo sinds 1896, met koperen distilleerketels en een recept dat in meer dan een eeuw weinig is veranderd. Flessen komen in helder, oranje, blauw, groen en rood — de beroemde blauwe wordt verkregen met levensmiddelenkleur; alle smaken zijn identiek.

Sinds 10 oktober 2010 ('10-10-10') is Curaçao een autonoom land binnen het Koninkrijk der Nederlanden — naast Aruba, Sint Maarten en Nederland zelf. De vier landen delen de monarch (Koning Willem-Alexander), defensie en buitenlandse zaken; al het andere (politie, onderwijs, gezondheidszorg, belastingen, immigratie) wordt vanuit Willemstad bestuurd. Nederlandse burgers hebben automatisch Curaçaose rechten en vice versa. EU-burgerschap voor Curaçaoanen is gedeeltelijk: ze zijn Nederlandse paspoorthouders maar Curaçao zelf ligt buiten de EU.

Dushi is het meest geliefde woord in Papiamentu — evenzeer een zelfstandig naamwoord, bijvoeglijk naamwoord en koosnaam. Letterlijke vertaling: 'zoet'. In dagelijks gebruik betekent het alles van heerlijk eten (kuminda dushi) tot een mooie dag (dia dushi), tot een geliefde persoon (mi dushi), tot algemeen welzijn. Het is het Curaçaose equivalent van 'aloha' in het Hawaïaans — context bepaalt de exacte betekenis, maar de onderliggende toon is altijd warmte en goedkeuring. Je ziet het op borden, T-shirts, restaurantmenu's en als casual groet.

Carnaval (februari-maart, piekt het weekend voor de Vasten) is veruit het grootste — drie weken parades, muziekwedstrijden en nachtfeesten met als hoogtepunt de Grand Parade in Willemstad. Curaçao North Sea Jazz Festival (eind augustus of september) is het grootste internationale muziekevenement. Andere belangrijke festivals: Curaçao Pride (september), Koningsdag (27 april), Día di Bandera (Vlaggendag, 17 augustus — Tula-herdenking), Día di Mayar (Emancipatiedag, 1 juli). Kleinere culturele evenementen lopen het hele jaar door.

Curaçao werd eerst bewoond door de Caquetio (Arawak) volkeren uit Venezuela. Spaanse verkenners Alonso de Ojeda en Amerigo Vespucci bereikten het eiland in 1499; de Spanjaarden regeerden tot 1634 toen de West-Indische Compagnie het veroverde. De Nederlanders maakten Willemstad een van de belangrijkste slavenhandel-knooppunten van het Caraïbisch gebied van het midden van de 17e tot de 19e eeuw. Slavernij werd in 1863 afgeschaft. Na 1954 maakte Curaçao deel uit van de Nederlandse Antillen; sinds 2010 is het een autonoom land binnen het Koninkrijk der Nederlanden.

Ja — ongeveer 60 landhuizen staan nog op Curaçao, verspreid over de westelijke en centrale delen van het eiland. Het zijn de overgebleven hoofdgebouwen van plantages uit het slavernij-tijdperk van de 17e-19e eeuw, toen de economie van Curaçao draaide op zout, verfhout, sorghum en aloë in plaats van suiker. Veel zijn vandaag open voor bezoekers: Landhuis Chobolobo (de Curaçao Liqueur distilleerderij), Landhuis Brakkeput Mei Mei (restaurant), Landhuis Knip (Tula Museum), Landhuis Jan Kok (volkskunst-studio), Landhuis Zuurzak (Stinapa hoofdkantoor).

Mikvé Israel-Emanuel in Punda is de oudste synagoge in continu gebruik in het Westelijk Halfrond, ingewijd in 1732. Het huidige gebouw staat er bijna 300 jaar; de gemeente zelf dateert uit 1651 — daarmee de oudste Joodse gemeenschap van de Amerika's. Het interieur heeft een zandvloer (een gebruik dat herleid wordt naar Sefardisch-Joodse verborgen aanbidding in Iberië tijdens de Inquisitie) en vier bronzen kroonluchters uit 1732. Open voor bezoekers als zowel werkende synagoge als museum.

Curaçaose lokale genres omvatten Tumba (Afro-Curaçaose, de officiële Carnaval-muziek), Tambú (ouder Afro-Caraïbisch spiritueel ritme, soms 'de Curaçaose blues' genoemd) en Ritmo Kombiná (een fusie van merengue, tumba en salsa). Internationaal droeg het eiland bij aan de ontwikkeling van soca en reggae, en heeft het jazzmuzikanten voortgebracht die actief zijn in heel Latijns-Amerika. Het jaarlijkse Curaçao North Sea Jazz Festival (sinds 2010) brengt grote internationale acts naar het World Trade Center Curaçao.

De oorsprong van de naam is omstreden. De meest geciteerde theorie is dat 'Curaçao' komt van Portugees coração (hart), verwijzend naar de Caquetio-overtuiging dat de diepe natuurlijke haven van het eiland op een hart leek. Een concurrerende theorie herleidt het tot Spaans curado (genezen) — Spaanse zeelieden die zieke bemanning op wonderbaarlijke wijze genezen vonden na het eten van lokale Caquetio-planten. Een derde theorie stelt dat de naam een Portugese weergave is van een inheemse Caquetio-naam. Het vroegste schriftelijke gebruik van 'Curaçao' staat op een Spaanse kaart uit 1525.

Papiamentu is de lokale Creooltaal van Curaçao, Aruba en Bonaire — eerste taal van ongeveer 80% van Curaçaoanen. Het mengt Iberisch (Portugees + Spaans), Nederlands, Afrikaanse en Caraïbische elementen; de naam komt van papia, 'spreken'. Sinds 2007 deelt het de officiële status met Nederlands op Curaçao. Nuttige zinnen: bon dia (goedendag), danki (dank), kon ta bai (hoe gaat het), dushi (zoet, goed, mooi — het meest geliefde lokale woord).

De Queen Emma Bridge is de drijvende pontonbrug die de twee helften van Willemstad verbindt — Punda in het oosten en Otrobanda in het westen — over de havenmonding van de Sint Annabaai. De huidige brug dateert uit 1939 (verving een origineel uit 1888); ze is 168 meter lang, gemaakt van 16 drijvende pontons en zwaait gemiddeld 30 keer per dag horizontaal open om schepen door te laten naar de binnenhaven. Gratis te belopen, dag en nacht.

Curaçao was een belangrijk Caraïbisch slavernij-knooppunt van ongeveer 1660 tot 1770 — de West-Indische Compagnie gebruikte Willemstad als overslagpunt voor tot slaaf gemaakte Afrikanen op weg naar Spaanse koloniën in Zuid-Amerika. Naar schatting 100.000–200.000 mensen passeerden. Slavernij werd formeel afgeschaft op 1 juli 1863. Het erfgoed is zichtbaar in plantages, plaatsnamen, de Tula-opstand van 1795 en de culturele fusie die Papiamentu, Carnaval, Tambú en de kenmerkende Curaçaose keuken voortbracht.

Tula was de leider van Curaçaos grootste slavenopstand, op 17 augustus 1795. Geboren rond 1750 op Plantage Knip in Bandabou, leidde hij 40–50 tot slaaf gemaakte arbeiders in een opstand die vrijheid eiste. De opstand verspreidde zich over de westelijke plantages bijna een maand lang voordat het werd neergeslagen door West-Indische Compagnie troepen. Tula werd gevangen en publiek geëxecuteerd op 3 oktober 1795. Vandaag is 17 augustus Día di Bandera (Vlaggendag), de nationale feestdag van Curaçao; Tula wordt erkend als de belangrijkste historische figuur van het land.

Willemstad werd in 1997 op de UNESCO-werelderfgoedlijst geplaatst als 'Historisch gebied van Willemstad, binnenstad en haven'. De erkenning citeert de unieke fusie van Nederlandse koloniale architectuur met tropische Caraïbische aanpassingen, bewaard in vier districten (Punda, Otrobanda, Pietermaai, Scharloo) over meer dan 350 jaar. De kleurrijke pastel-gevels, de houten Queen Emma swing-brug en de diepe natuurlijke haven die door het stadscentrum loopt, creëren samen een stadsbeeld zoals nergens anders in het Caraïbisch gebied.